Chơi game thường khiến nhiều phụ huynh lo lắng vì sợ con mất tập trung, phụ thuộc vào điện thoại hay xao nhãng việc học. Thế nhưng, dưới góc nhìn khoa học và giáo dục, một số trò chơi phù hợp có thể mang đến những lợi ích nhất định cho khả năng ghi nhớ, tư duy và giải quyết vấn đề của trẻ.
Khi nhắc đến trò chơi điện tử, không ít phụ huynh lập tức nghĩ đến hình ảnh những đứa trẻ mải mê với điện thoại, máy tính bảng và khó rời mắt khỏi màn hình. Vì vậy, nhiều gia đình lựa chọn hạn chế hoặc không cho con tiếp xúc với game ngay từ nhỏ.
Tôi hiểu những lo lắng ấy, đặc biệt khi trẻ đang ở giai đoạn hình thành thói quen và phát triển các kỹ năng nền tảng.
Tuy nhiên, trong giáo dục, tôi cho rằng chúng ta cần phân biệt giữa việc trẻ chơi game một cách thụ động, thiếu kiểm soát và việc trẻ tham gia những trò chơi có mục đích, phù hợp với khả năng nhận thức.
Một số nghiên cứu về trò chơi điện tử đã ghi nhận những thay đổi trong hoạt động hoặc cấu trúc của các vùng não liên quan đến trí nhớ, khả năng định hướng không gian và xử lý thông tin. Dù vậy, những kết quả này không đồng nghĩa với việc mọi trò chơi đều giúp trẻ thông minh hơn, hay cứ chơi nhiều thì não bộ sẽ phát triển tốt hơn.
Điều đáng quan tâm là trò chơi ấy yêu cầu trẻ suy nghĩ, tương tác và giải quyết vấn đề như thế nào.
Trong quá trình vui chơi, não bộ của trẻ không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn tham gia vào nhiều hoạt động như quan sát, ghi nhớ, phân tích và đưa ra quyết định.
Chẳng hạn, với trò chơi tìm điểm khác nhau giữa hai bức tranh, trẻ cần tập trung quan sát, so sánh và nhận diện những chi tiết nhỏ. Hay khi ghép hình, trẻ phải hình dung vị trí của từng mảnh ghép, thử nhiều phương án và điều chỉnh khi nhận thấy cách làm chưa phù hợp.
Ngay cả những trò chơi quen thuộc như ghi nhớ vị trí đồ vật, tìm quy luật sắp xếp hay giải câu đố cũng tạo cơ hội để trẻ vận dụng khả năng suy luận.
Điểm chung của những hoạt động này là trẻ không được cung cấp sẵn đáp án. Các con cần tự quan sát, suy nghĩ, thử nghiệm và tìm cách vượt qua thử thách.
Theo tôi, giá trị giáo dục của trò chơi nằm ở chính quá trình ấy. Bởi khi được chủ động tìm lời giải, trẻ có cơ hội rèn luyện sự kiên nhẫn, khả năng tập trung và tư duy giải quyết vấn đề.
Với trẻ mầm non, tôi đặc biệt khuyến khích các hoạt động vui chơi gắn với đồ vật thật, vận động và trải nghiệm trực tiếp.
Trong phương pháp giáo dục Montessori, trẻ được tạo điều kiện học hỏi thông qua việc quan sát, thao tác và tự khám phá môi trường xung quanh.
Một hoạt động phân loại đồ vật theo màu sắc, kích thước hay hình dạng tưởng chừng rất đơn giản nhưng lại đòi hỏi trẻ phải nhận diện đặc điểm, so sánh và tìm ra điểm chung giữa các đồ vật.
Tương tự, khi xếp các khối gỗ theo thứ tự từ nhỏ đến lớn, trẻ đang từng bước làm quen với khả năng phân biệt kích thước, nhận biết trình tự và tư duy logic.
Điều tôi đánh giá cao ở những hoạt động này là trẻ được trực tiếp thực hành và tự kiểm tra kết quả. Khi xếp sai, con có thể thử lại. Khi gặp khó khăn, con có cơ hội tìm một cách giải quyết khác thay vì lập tức nhận được câu trả lời từ người lớn.
Chính những trải nghiệm thử và sai ấy giúp trẻ dần hình thành sự chủ động trong học tập.
Và trên thực tế, để khơi gợi tư duy của trẻ, cha mẹ không nhất thiết phải chuẩn bị những trò chơi phức tạp. Đôi khi, chỉ một bộ xếp hình, vài chiếc cốc nhiều màu sắc hay những câu đố nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày cũng đủ để tạo nên một giờ chơi thú vị.
Không phải trò chơi nào cũng mang lại giá trị giáo dục giống nhau. Đặc biệt, việc trẻ dành quá nhiều thời gian cho trò chơi điện tử có thể ảnh hưởng đến thời gian vận động, nghỉ ngơi và những hoạt động cần thiết khác.
Vì vậy, với trẻ trong độ tuổi mầm non, tôi khuyến khích cha mẹ ưu tiên những trò chơi phù hợp với khả năng phát triển của con, có tính tương tác và tạo cơ hội để trẻ chủ động suy nghĩ.
Đó có thể là các trò chơi ghép hình, ghi nhớ, phân loại, vận động hoặc những hoạt động khám phá theo phương pháp Montessori.
Nếu cho trẻ tiếp xúc với trò chơi điện tử, cha mẹ cần lựa chọn nội dung phù hợp với độ tuổi, giới hạn thời gian sử dụng và quan sát phản ứng của con trong quá trình chơi.
Bên cạnh đó, sự đồng hành của người lớn cũng đóng vai trò quan trọng. Thay vì chỉ hướng dẫn con hoàn thành trò chơi, cha mẹ có thể đặt thêm những câu hỏi như: “Tại sao con lại chọn cách này?”, “Nếu thử cách khác thì sao?” hoặc “Con có nhận ra điều gì đặc biệt không?”.
Những câu hỏi ấy khuyến khích trẻ diễn đạt suy nghĩ, giải thích lựa chọn và nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ.
Tôi tin rằng một trò chơi có giá trị không nhất thiết phải khiến trẻ giành chiến thắng hay trả lời đúng ngay từ đầu. Điều đáng quý hơn là con được suy nghĩ, được thử sức và cảm thấy hào hứng với những điều mình vừa khám phá.
Trong giáo dục mầm non, vui chơi là một phần quan trọng trong quá trình học hỏi và trưởng thành của trẻ. Thông qua những hoạt động phù hợp, trẻ có cơ hội phát triển khả năng quan sát, ghi nhớ, tư duy và tương tác với thế giới xung quanh.
Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi liệu chơi game có tốt hay không, tôi mong các bậc phụ huynh sẽ quan tâm nhiều hơn đến nội dung và cách con tham gia trò chơi.
Một trò chơi khuyến khích trẻ chủ động suy nghĩ, đặt câu hỏi và tìm lời giải sẽ có ý nghĩa khác với việc chỉ ngồi tiếp nhận hình ảnh, âm thanh một cách thụ động.

Đó cũng là lý do tôi trân trọng những giải pháp giáo dục tạo thêm cơ hội để trẻ tương tác và khám phá mà không cần phụ thuộc vào màn hình. Trong đó, Zofi Kid – người bạn robot AI đồng hành cùng trẻ từ 3 tuổi được phát triển với khả năng trò chuyện hai chiều, đưa ra những câu đố tương tác và gợi mở tư duy thông qua các tình huống gần gũi.
Ba mẹ có thể tìm hiểu thêm về Zofi Kid tại đây để khám phá thêm những hoạt động tương tác, hỏi đáp và vui chơi phù hợp với hành trình lớn lên của con.
Nguyễn Thị Thùy Dung
Hiệu trưởng Trường Mầm non Song ngữ Pari Mon